محمود سامانى

93

مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )

سال 414 ه . ق به همراه كاروان بزرگ حج خراسان ( دويست هزار نفر حاجى و شصت هزار شتر ) « 1 » راهى مكه شد . حسنك در مسير رفت به حجاز ، قبايل كوچك عرب را با پرداخت‌هاى نقدى و قبايل بزرگ را با وعده پرداخت در مسير بازگشت از هرگونه گزندى بر كاروان بازداشت . و در مسير بازگشت نيز از آنجا كه از غارت قبايل عرب بيمناك بود ، مسير خود را تغيير داد و مسير شمالى اردن وجنوب سوريه را براى بازگشت انتخاب كرد . اين مناطق در قلمرو فاطميان مصر ، مهم‌ترين رقيبان و دشمنان خلفاى عباسى ، قرار داشت . خليفه فاطمى ، الظاهر بالله نيز كه اين مسئله را راهى براى كسب مقبوليت و نفوذ در دل اهل خراسان مىدانست ، از اين درخواست استقبال كرد . وى با صدور اجازه به اين كاروان و سفارش به حاكمان شهرهاى شام براى تكريم و بزرگداشت كاروان حج و اميران آن و تهيه كردن وسايل آسايش كاروانيان ، اسب و جامه‌هاى قيمتى و هزار دينار طلا براى هر يك از اميران كاروان فرستاد . « 2 » اقدام حسنك وزير براى وى بسيار گران تمام شد ؛ « 3 » زيرا القادربالله ، خليفه متعصب عباسى آن را برنتابيد . « 4 » به همين دليل ، ضمن تهديد كردن رييس كاروان عراق كه منجر به مرگش شد ، « 5 » بر سلطان محمود غزنوى خشم گرفت و از مكاتبه با او خوددارى ورزيد . القادر بالله پس از مدتى ، سفيرى به دربار سلطان محمود فرستاد و خواستار اعدام حسنك شد با اين مستمسك كه حسنك ، قرمطى است . « 6 » سلطان

--> ( 1 ) . اتحاف الورى ، ج 2 ، ص 453 . ( 2 ) . همان ، صص 452 و 453 ؛ نيز ر . ك : ميقات حج ، ج 57 ، ص 76 . ( 3 ) . تاريخ بيهقى ، صص 220 - 236 . ( 4 ) . آثار الوزراء ، عقيلى ، ص 186 ؛ المنتظم فى التاريخ الملوك والامم ، ابن جوزى ، جلد 8 ، ص 16 ؛ الكامل ابن اثير ، ذيل وقايع سال 415 . ( 5 ) . اتحاف الورى ، ج 2 ، ص 452 . ( 6 ) . آثار الوزراء ، عقيلى ، ص 186 ؛ دستور الوزراء ، خواندمير ، با تصحيح نفيسى ، ص 141 ؛ جامع التواريخ ، اسماعيليان و فاطميان ، ص 49 .